Tài liệu tham khảo

Ký hiệu nước xoay khối Rubik: Cách đọc mọi nước xoay 3×3

Mọi tài liệu hướng dẫn, công cụ giải và bảng công thức cho khối Rubik 3×3 đều dùng sáu chữ cái in hoa — U, D, L, R, F và B — để mô tả các nước xoay. Khi nắm vững quy tắc duy nhất đằng sau chiều kim đồng hồ và ngược chiều kim đồng hồ, bạn có thể đọc bất kỳ công thức nào mà không sợ nhầm hướng tay.

Thiết kế theo cách cầm khối Rubik tiêu chuẩn trên toàn bộ rubik.page: mảnh trung tâm màu trắng ở trên, mảnh trung tâm màu đỏ hướng về phía bạn.

Phần 1

Sáu chữ cái chỉ mặt: U, D, L, R, F, B

Hệ thống ký hiệu nước xoay phương Tây tiêu chuẩn cho khối Rubik (do nhà toán học David Singmaster xây dựng vào cuối thập niên 1970) đặt tên cho sáu tầng ngoài của khối dựa vào vị trí tương đối theo cách cầm khối Rubik trên tay bạn, chứ không cố định theo màu sắc của miếng dán màu:

  • U — Up / Mặt trên (tầng trên cùng, hướng lên trần nhà).
  • D — Down / Mặt dưới (tầng dưới cùng, hướng xuống sàn nhà).
  • R — Right / Mặt phải (tầng nằm dưới bàn tay phải của bạn).
  • L — Left / Mặt trái (tầng nằm dưới bàn tay trái của bạn).
  • F — Front / Mặt trước (tầng đang hướng thẳng vào mắt bạn).
  • B — Back / Mặt sau (tầng quay lưng ra xa bạn).

Vì sao người chơi Rubik lại dùng hướng tương đối thay vì gọi tên màu? Bởi cùng một công thức — chẳng hạn công thức 4 nước tầng dưới R' D' R D để đưa một mảnh góc vào chỗ — sẽ hoạt động hoàn toàn giống nhau ở cả bốn mặt bên của khối Rubik. Trong chế độ Luyện tập tương tác và hướng dẫn 7 bước cho người mới bắt đầu, chúng ta luôn giữ mảnh trung tâm màu trắng ở trên (U) và mảnh trung tâm màu vàng ở dưới (D) trong suốt quá trình giải khối Rubik. Ở tư thế cầm ban đầu với mặt đỏ ở phía trước (F), mặt xanh lá nằm ở bên trái (L), mặt xanh dương ở bên phải (R), mặt vàng ở dưới (D) và mặt cam ở phía sau (B).

Cách cầm khối Rubik tiêu chuẩn: mảnh trung tâm trắng U ở trên, đỏ F ở phía trước, xanh dương R ở bên phải, xanh lá L ở bên trái, vàng D ở dưới, cam B ở phía sau.
Ở cách cầm xuất phát, mặt trắng ở trên (U), mặt đỏ ở phía trước (F), mặt xanh dương ở bên phải (R), mặt xanh lá ở bên trái (L), mặt vàng ở dưới (D) và mặt cam ở phía sau (B).
Phần 2

Ba dạng nước xoay: Chữ cái trơn, dấu phẩy (') và xoay đôi (2)

Mỗi chữ cái chỉ mặt của khối Rubik có thể xuất hiện dưới ba hình thức, tương ứng với một góc xoay 90 độ hoặc 180 độ của tầng ngoài đó:

  1. Chữ cái không có dấu (R, U, F) — xoay 90° theo chiều kim đồng hồ. Xoay riêng mặt đó một phần tư vòng (90 độ) theo chiều kim đồng hồ, tính như khi bạn nhìn thẳng vào mặt đó.
  2. Chữ cái kèm dấu phẩy trên (R', U', F') — xoay 90° ngược chiều kim đồng hồ. Thường đọc là “R phẩy” hoặc “R prime”. Xoay mặt đó một phần tư vòng (90 độ) ngược chiều kim đồng hồ khi nhìn thẳng vào mặt đó. Nước xoay có dấu phẩy chính là phép nghịch đảo trực tiếp của nước xoay trơn: thực hiện R rồi ngay sau đó làm R' sẽ triệt tiêu nhau hoàn toàn.
  3. Chữ cái kèm số hai (R2, U2, D2) — xoay 180 độ (nửa vòng). Xoay mặt đó hai lần một phần tư vòng (180 độ). Với nước xoay 180 độ, xoay theo chiều kim đồng hồ hay ngược chiều kim đồng hồ đều đưa tầng đó đến cùng một vị trí đích, nên bạn có thể xoay theo hướng nào thuận cổ tay hơn.

Cách đọc một chuỗi nước xoay: Các ký hiệu trong một công thức được đọc lần lượt từ trái sang phải, cách nhau bằng dấu cách. Ví dụ, R U R' U' có nghĩa là: xoay mặt phải 90° theo chiều kim đồng hồ, tiếp theo xoay mặt trên 90° theo chiều kim đồng hồ, rồi xoay mặt phải 90° ngược chiều kim đồng hồ, và cuối cùng xoay mặt trên 90° ngược chiều kim đồng hồ.

Phần 3

Quy tắc vàng: Luôn nhìn thẳng vào mặt bạn đang xoay

Nguyên nhân lớn nhất khiến người mới bắt đầu xoay nhầm hướng là phán đoán “theo chiều kim đồng hồ” từ góc nhìn mặt trước của khối Rubik thay vì nhìn vào đúng mặt đang được xoay. Trong ký hiệu nước xoay khối Rubik, theo chiều kim đồng hồ và ngược chiều kim đồng hồ luôn được định nghĩa như thể có một mặt đồng hồ treo tường vẽ trực tiếp lên chính mặt đó và bạn đang nhìn thẳng vào miếng dán màu ở mảnh trung tâm của nó.

Nhìn thẳng vào mặt phải: R là xoay 90 độ theo chiều kim đồng hồ, R phẩy là ngược chiều kim đồng hồ, còn R2 là xoay 180 độ.
Khi nhìn thẳng vào mặt phải (R), cạnh bên trái của nó tiếp giáp với mặt trước. Xoay R theo chiều kim đồng hồ sẽ nâng cạnh trước-phải đó đi lên trên.
Phần 4

Vì sao hai mặt đối diện lại di chuyển ngược chiều nhau khi nhìn từ mặt trước

Khi giải khối Rubik, bạn không thể cúi đầu ngó xuống gầm mặt dưới hay vòng ra sau lưng khối Rubik ở từng nước xoay. Đôi mắt của bạn luôn hướng vào mặt trước (F) trong khi các ngón tay xoay các tầng. Vì hai mặt đối diện hướng ra hai phía ngược nhau trong không gian 3D, một nước xoay theo chiều kim đồng hồ ở mặt này sẽ đẩy các miếng dán màu trên mặt trước đi ngược chiều với nước xoay theo chiều kim đồng hồ ở mặt đối diện:

  • Mặt phải (R) so với Mặt trái (L): Khi nhìn vào mặt phải từ phía bên phải, xoay theo chiều kim đồng hồ (từ 12 giờ sang 3 giờ) sẽ đẩy cột bên phải của mặt trước đi lên trên (ra xa bạn). Ngược lại, khi nhìn vào mặt trái từ phía bên trái, vị trí 3 giờ chính là đường nối giáp mặt trước! Do đó xoay L theo chiều kim đồng hồ từ 12 giờ sang 3 giờ sẽ kéo cột bên trái của mặt trước đi xuống dưới (về phía bạn).
  • Mặt trên (U) so với Mặt dưới (D): Nhìn từ trên xuống mặt trên, nước xoay theo chiều kim đồng hồ (U) đẩy hàng trên cùng của mặt trước sang bên trái. Nhìn từ dưới sàn ngước lên mặt dưới, nước xoay theo chiều kim đồng hồ (D) đẩy hàng dưới cùng của mặt trước sang bên phải.
  • Mặt trước (F) so với Mặt sau (B): Bạn vốn đã nhìn thẳng vào mặt trước, nên F nghiêng hàng trên của mặt trước sang bên phải (như đánh vô lăng sang phải). Còn khi nhìn vào mặt sau từ phía sau khối Rubik, nước xoay theo chiều kim đồng hồ (B) sẽ làm cạnh trên của mặt sau trôi sang bên trái theo góc nhìn phía trước của bạn.
Rtầng phải đi lên
R' — tầng phải đi xuống
Ltầng trái đi xuống
L' — tầng trái đi lên
Utầng trên sang trái
U' — tầng trên sang phải
Dtầng dưới sang phải
D' — tầng dưới sang trái
Fmặt trước cùng chiều kim
F' — mặt trước ngược chiều kim
Bđỉnh mặt sau sang trái
B' — đỉnh mặt sau sang phải
Phần 5

Bảng tra cứu đầy đủ 18 nước xoay

Hãy dùng bảng này bất cứ khi nào bạn muốn kiểm tra cách một ký hiệu trong công thức chuyển thành thao tác tay thực tế khi mắt đang nhìn thẳng vào mặt trước của khối Rubik:

Ký hiệu Tầng & góc xoay Chuyển động nhìn thấy từ mặt trước Nước xoay nghịch đảo
RMặt phải, 90° theo chiều kim đồng hồCột bên phải đi lên trên (ra xa bạn)R'
R'Mặt phải, 90° ngược chiều kim đồng hồCột bên phải đi xuống dưới (về phía bạn)R
R2Mặt phải, 180 độ (nửa vòng)Cột bên phải lật ngược đầu-cuối (2 nấc xoay)R2
LMặt trái, 90° theo chiều kim đồng hồCột bên trái đi xuống dưới (về phía bạn)L'
L'Mặt trái, 90° ngược chiều kim đồng hồCột bên trái đi lên trên (ra xa bạn)L
L2Mặt trái, 180 độ (nửa vòng)Cột bên trái lật ngược đầu-cuối (2 nấc xoay)L2
UMặt trên, 90° theo chiều kim đồng hồHàng trên cùng trượt sang bên tráiU'
U'Mặt trên, 90° ngược chiều kim đồng hồHàng trên cùng trượt sang bên phảiU
U2Mặt trên, 180 độ (nửa vòng)Hàng trên cùng quay nửa vòng (2 nấc xoay)U2
DMặt dưới, 90° theo chiều kim đồng hồHàng dưới cùng trượt sang bên phảiD'
D'Mặt dưới, 90° ngược chiều kim đồng hồHàng dưới cùng trượt sang bên tráiD
D2Mặt dưới, 180 độ (nửa vòng)Hàng dưới cùng quay nửa vòng (2 nấc xoay)D2
FMặt trước, 90° theo chiều kim đồng hồMặt trước quay cùng chiều kim đồng hồ (cạnh trên sang phải)F'
F'Mặt trước, 90° ngược chiều kim đồng hồMặt trước quay ngược chiều kim đồng hồ (cạnh trên sang trái)F
F2Mặt trước, 180 độ (nửa vòng)Mặt trước lật ngược 180 độ (2 nấc xoay)F2
BMặt sau, 90° theo chiều kim đồng hồMặt sau quay sao cho cạnh trên cùng đi sang tráiB'
B'Mặt sau, 90° ngược chiều kim đồng hồMặt sau quay sao cho cạnh trên cùng đi sang phảiB
B2Mặt sau, 180 độ (nửa vòng)Mặt sau lật ngược 180 độ (2 nấc xoay)B2
Phần 6

Xoay toàn bộ khối Rubik khác gì xoay từng tầng

Đôi khi bạn cần xoay cả khối Rubik trên tay mà không vặn lệch bất kỳ tầng nào so với nhau — ví dụ để đưa mảnh trung tâm màu xanh dương hoặc màu xanh lá ra phía trước trước khi bắt đầu một công thức. Trong ký hiệu speedcubing nâng cao, các phép xoay toàn bộ khối được viết bằng chữ thường x, y và z:

  • y / y' — xoay ngang cả khối Rubik quanh trục thẳng đứng (giống như quay quả địa cầu), giữ nguyên mảnh trung tâm màu trắng ở trên (U) và mảnh trung tâm màu vàng ở dưới (D).
  • x / x' — lật ngửa hoặc gập cả khối Rubik ra trước/sau quanh trục nối mặt phải và mặt trái.
  • z / z' — nghiêng cả khối Rubik sang bên quanh trục nối mặt trước và mặt sau.

Trong phương pháp cho người mới trên rubik.page, bạn không bao giờ cần lật khối theo trục x hay z: mặt trắng luôn ở trên cùng từ nước xoay đầu tiên cho tới khi khối Rubik đã giải xong. Bất cứ khi nào một giai đoạn cần thao tác ở mặt bên khác, bài học sẽ nói rõ màu mảnh trung tâm nào cần hướng về phía bạn (ví dụ: “Giữ mặt trắng ở trên, mặt xanh dương ở phía trước”), đồng thời các chữ cái F, R, L và B trên các mảnh trung tâm của mô hình 3D sẽ tự động cập nhật theo cách cầm mới của bạn.

Phần 7

Cách tránh 3 lỗi ký hiệu nước xoay phổ biến nhất

  1. Nhầm lẫn giữa D và D' trong công thức 4 nước tầng dưới. Vì mặt D được tính khi nhìn từ dưới lên, nên D đẩy hàng dưới cùng của mặt trước sang bên phải còn D' kéo nó sang bên trái. Trong R' D' R D, nước xoay thứ hai (D') luôn sang trái và nước xoay thứ tư (D) luôn trả về bên phải.
  2. Xoay cả khối Rubik khi đang làm dở một công thức. Một khi bạn đã bắt đầu một công thức như R U R' U' hay hình con cá (R D R' D R D2 R'), hãy giữ nguyên mảnh trung tâm ở mặt trước hướng về phía bạn cho tới khi thực hiện xong trọn vẹn cả chuỗi. Nếu đổi hướng cầm giữa chừng, R và F sẽ trỏ sang mặt khác và làm xáo trộn những phần đã giải.
  3. Bỏ quên nước xoay thứ tư của công thức 4 nước. Ở Giai đoạn 2 (Các mảnh góc trắng) và Giai đoạn 7 (Xoay những mảnh góc cuối cùng), người mới hay dừng lại ngay sau nước xoay thứ ba (R' D' R hoặc R U R') vì thấy miếng dán màu trên mảnh góc đã vào đúng hướng. Hãy luôn hoàn tất nước xoay thứ tư (D hoặc U') để các tầng xung quanh giữ đúng nhịp đồng bộ.

Thực hành các nước xoay trên trình giải 3D và chế độ Luyện tập